تمركز حواس هنگام مطالعه و روشهای تقويت آن

انسان، به سبب ويژگيهاي بي نظيرش در ميان همه موجودات، عنوان اشرف مخلوقات را به خود اختصاص داده است. او استعداد خاص تفكر و يادگيري دارد كه به او اجازه مي‌دهد اعمال خاص انجام دهد.
نتايج اعمالش را پيش بيني و ارزيابي كند. تغيير و تحولات گوناگون و سريعي را در عرصه علم و فناوري به وجود آورد. آنچنان كه به قول تافلر دنيا را به دهكده‌اي تبديل كند كه اطلاعات را در سريع ترين زمان ممكن از قاره‌اي به قاره ديگر انتقال دهد‌.
بنابراين بر اثر پيشرفت سريع و غير قابل انتظاري كه در قلمرو دانش و فناوري طي چند قرن اخير نصيب انسان شده‌است حجم اطلاعات و دانسته‌هاي بشري روز به روز به طور سرسام آوري در حال افزايش است.
بر دانش‌آموزان و دانشجويان لازم است كه هرچه سريعتر خود را با اين تغيير و تحولات همگام سازند. در اين راستا، بسياري از دانش‌آموزان و دانشجويان كوشش زياد مي‌كنند. بسيار مطالعه مي‌كنند اما به دليل عدم توانايي در تمركز حواس، هنگام مطالعه نمي‌توانند به نتيجه د لخواه دست يابند.
اميدواريم دانش‌آموزان و دانشجويان گرانقدر با مطالعه اين گفتار و اتخاذ روشها و پيشنهادهاي ذكر شده براي پيشگيري از حواس‌پرتي و پرورش تمركز حواس هنگام مطالعه، همواره رشد و بالندگي آنها باشيم.
تمركز در لغت يعني تراكم، فشردگي مجموعه، چكيده
تمركز در اصطلاح يعني حفظ و نگهداري توجه و تمركز حواس، روي موضوعي معين
بدون تمركز حواس، يادگيري مثمرثمر نخواهد بود‌. بنابر اين همه افراد توانايي تمركز دارند و چون تمركز نسبي است يعني كسي نمي‌تواند ادعا كند كاملا حواس‌پرت است ويا هميشه تمركز حواس دارد.
تمركز گاهي ساده است و گاهي مشكل. تمركز در موضوع هايي كه نياز به تفكرو تجزيه و تحليل دارند مشكل و تمركز در موضوع‌هايي كه جنبه‌ي تفريحي و سرگرمي دارند، بسيار آسان است. به همين دليل دانش‌آموزان ساعت درسي تربيت بدني( ورزش) را بهتر از ساعت كلاس درس رياضي دوست دارند‌. اغلب آنها در ساعت درس رياضي غيبت مي‌كنند اما در ساعت درس تربيت بدني كمتر غيبت مي‌كنند. بعلاوه برقراري تمركز حواس هنگام مطالعه كتابهاي پليسي و داستاني خيلي آسانتر از كتابهاي رياضي، فيزيك، جغرافيا و. .. است.
تمركز حواس:
يعني عوامل حواس‌پرتي را به حداقل رساندن.. .
تمركز هر شخص به نسبت كاهش عوامل حواس‌پرتي او افزايش مي‌يابد و بنا به تغييرات موقعيت ذهني و محيطي او تغيير مي‌كند‌. بيشتر افراد گمان مي‌كنند كه تمركز يك امر ذاتي و تغيير آن ناممكن است، در حالي كه تمركز يك يك امر اكتسابي است و بايد هر روز پرورش و جهت داده شود و هر كس با هوش عادي خود مي‌تواند به آن دست يابد. پس برقراري تمركز حواس به ميزان كاهش عوامل حواس‌پرتي بستگي دارد‌.
يعني هر چه عوامل مزاحم و مخل تمركز بيشتر باشند توانايي حفظ تمركز حواس كمتر است و بر عكس. لذا حواس‌پرتي ؛ يعني خارج شدن از روند مطالعه يا جريان كاري و فرو رفتن در افكار و تخيلات و يا انجام كار ديگر.
منشاء حواس‌پرتي
حواس‌پرتي يا منشاء ذهني و دروني دارد و يا منشاء بيروني و محيطي.
حواس‌پرتي دروني و ذهني: عبارت است از اشكالات فكري انسان و انديشه‌هايي كه موانعي بر سر راه توجه دقيق به مطالعه و تمركز حواس ايجاد مي‌كنند. اين مواقع شامل مواردي از قبيل: درد، رنج، غم وغصه، نگراني، گرسنگي و تشنگي، سردي و گرمي، ترس و خشم و شادي، سردرد و. .. مي‌باشد.
حواس‌پرتي بيروني و محيطي: آنچه كه به محيط پيرامون فرد ارتباط پيدا مي‌كند و يا تحريكات غير عادي كه توسط حواس مختلف انسان ايجاد مي‌شوند مانند نور شديد و نور ضعيف، صداهاي ناهنجار، روشن بودن رسانه‌اي صوتي و تصويري و نظاير اينها ممكن است فرايند تمركز حواس را با اشكال مواجه كنند. رهايي از حواس‌پرتي و ايجاد تمركز حواس در افراد مختلف، متفاوت است و به حالت دروني، تجربه‌ها مكان و موقعيت آنها بستگي دارد.
برخي از افراد اظهار مي‌دارند كه من آدم كاملا حواس‌پرتي هستم و برخي ديگر مي‌گويند نمي‌توانم تمركز حواسم را به روي كاري حفظ كنم‌. در حالي كه اين تفكر غلط است و هيچ كس نبايد خود را فردي كاملا حواس‌پرت يا فاقد تمركز حواس بداند بلكه بهتر است وقتي كه تمركز حواس فردي دچار اختلال شد، بگويد در اين لحظه و در محيط فعلي حواس‌پرتي من بيشتر و ميزان تمركزم كمتر است.
لذا حواس‌پرتي بيشتر علل دروني دارد و به طبيعت خود فرد، ويژگيها، حالات روحي و رواني، و عادات فردي بستگي دارد. بي شك حواس‌پرتي بيروني آسانتر از عوامل حواس‌پرتي دروني بر طرف مي‌شود. پس مي‌توان بدون توجه به عوامل محيطي مانند:
سرو صداي زياد، شلوغ بودن محيط و حتي داخل اتوبوس و هنگام مسافرت تمركز حواس خود را حفظ كرد‌. اما نمي‌توان در حال گرسنگي و يا تشنگي شديد نگراني و ناراحتي دگرگوني فكر و انديشه با تمركز مطالعه كرد و يا كار ديگري را با تمركز انجام داد و مطالعات و يا تجربيات زيادي اين موضوع را تائيد كرده است كه يك انسان مي‌تواند در محل پر سرو صدا و نا‌آرامي با تمركز و توجه كافي مطالعه كند.
مير حسني(1369) به نقل از مورگان در يك تحقيق « از افراد خواسته بود طبق فرمول اعدادي را به حروف و بر عكس تبديل كنند‌. محيط كار آنها به طور متناوب ساكت و پر سرو صدا بود. .. دقت عمل به طور قابل ملاحضه‌اي تحت تاثير قرار نگرفت» و افراد با تمركز كامل به كار خود ادامه مي‌دادند.
روشهاي تقويت تمركز حواس تمركز حواس هنگام مطالعه كليد اصلي و اساسي درك و فهم مطالب است. و كليد اساسي تمركز حواس استفاده از روشهايي است كه باعث تقويت و پرورش ومهارت در برقراري تمركز حواس هنگام مطالعه مي‌شوند. بنا‌براين بدون تمركز حواس ممكن است درك و فهم مطلبي كه فقط يك ساعت وقت لازم داشته باشد، ساعتها وقت بگيرد اما به خوبي فهميده نشود و امر مطالعه بي فايده است و اثر مثبتي نخواهد داشت. لذا كاربرد روشها و فنوني كه به خواننده كمك مي‌كند تا هنگام مطالعه فعال باشد، تمركز حواس را تقويت و مهارت فرد را در ايجاد تمركز حواس هنگام مطالعه افزايش ‌دهد ضروری به نظر می‌رسد.
اين روشها عبارتند:
1. آمادگي براي مطالعه:
براي شروع مطالعه، ابتدا بايستي خود را از جهات گوناگون آماده كرد، زيرا حداكثر آمادگي، مقدمه‌اي براي علاقمندي به مطالعه، ايجاد تمركز حواس و يادگيري بهتر مي‌باشد. منظور از آمادگي پيدايش تمام شرايطي است كه شخصي را قادر مي‌سازد تا با اطمينان به موفقيت و اعتماد به نفس، به تجربه خاصي بپردازد، شعاري نژاد«1370» در كتاب ادبيات كودكان اين شرايط را به چهار دسته‌ي: بدني، ذهني، اجتماعي و رواني تقسيم كرده است.
آمادگي بدني: به رشد و تكامل طبيعي بدن، تندرستي و نداشتن نقصهاي بدني مربوط است. گاهي وجود بيماريهايي مانند زخم معده، ميگرن، سردرد و نظاير اينها باعث از بين رفتن تمركز حواس و مانع مطالعه فرد مي‌شود و فرد تا به دست آوردن تندرستي كامل قادر به برقراري تمركز حواس و مطالعه ثمر بخش نيست و انگيزه كافي هم براي مطالعه ندارد.
آمادگي ذهني: آمادگي ذهني را مي‌توان از خصوصياتي نظير رشد گوياي سالم، قدرت تفسير و تعبير اشكال، توانايي درك هماننديها و نا‌هماننديها ميان كلمات و. .. شناخت.
آمادگي اجتماعي: به ماهيت و وسعت تجارب فرد بستگي دارد كه مي‌توان آنرا با تجربه و تحليل زمينه خانوادگي، محيط وسيع اجتماعي كه او در آن تجربه‌اندوخته است و تربيت پيشين او تعيين كرد.
آمادگي رواني: آمادگي رواني به شكل پيچيده‌اي با رشد و تكامل بدني، ذهني و اجتماعي آميخته است‌. خستگي، بي قراري، بي تابي، كوتاهي زمان، دقت نداشتن تمركز در مطالعه، واكنشهاي منفي نسبت به خود و ديگران، ضعف اعتماد به نفس و نظاير آنها همگي نشانه نبودن آمادگي رواني، بدني، ذهني و اجتماعي دانش‌آموزان و دانشجويان است
اجراي برنامه‌هاي آموزشي، تمركز حواس و فرايند يادگيري را آسانتر و مطلوبتر مي‌كند.
2. داشتن علاقه به مطالعه:
مطالعه ثمر بخش از دو عامل متاثر است: يكي علاقه نسبت به مطالب خواندني، ديگر كاربرد ماهرانه فنون مطالعه
علاقه نسبت به مطلب خواندني سبب مي‌شود تا شخص به مطالعه بيشتر بپردازد، مطالعه بيشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه مي‌شود، كاربرد فنون بهتر، مطالعه را آسانتر، سريعتر و لذت بخش‌تر مي‌سازد؛ در نتيجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزايش مي‌يابد. پس تا زماني كه فرد تمايل يا علاقه به انجام كاري نداشته باشد نمي‌تواند برانگيخته شود. لذا وقتي خواننده به موضوعي علاقه‌مند مي‌شود، خود به خود بر آن تمركز مي‌كند، بيشتر دقت مي‌كند و به راحتي مطالب را به حافظه مي‌سپارد و بعداً هم خيلي راحت به خاطر مي‌آورد. پس از علاقه پيدا كردن نسبت به مطالب، گام بعدي تعيين هدف مطالعه است زيرا هدف زير بناي انجام كاري است و به فعاليت انسان جهت و نيرو مي‌دهد.
هدف ارزشمند، فرد را به خواستن و طلب كردن وادار مي‌كند و نيروي لازم را براي فعليت در وي بوجود مي‌آورد و سبب پيدايش تمركز در او مي‌شود‌. لذا هر فرد براي مطالعه بايد هدف مشخصي داشته باشد. « زيرا تعليم و تربيت علم اهداف است و همه بر اين باورند كه بدون داشتن هدف، يادگيري كاري بس دشوار و غير ممكن است» همانطور كه فرانكين معتقد است انسان بدون هدف مانند گلوله‌اي است كه بدون هدف شليك مي‌شود‌. علاوه بر آن مطالعه بدون هدف يكي از عادات غلط مطالعه بشمار مي‌رود.
مرتضوي زاده (1379) در تحقيقي به اين نتيجه دست يافت كه« شايعترين عادات غلط مطالعه در دانش‌آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه اين است كه آنان اظهار نمودند اغلب بدون هدف مطالعه مي‌كنم» پس داشتن هدف و تلاش براي رسيدن به آن يكي از روشهايي است كه توانايي‌هاي فرد را افزايش مي‌دهد‌. به انسان توان و نيروي فوق‌العاده مي‌بخشد. انديشه را فعال مي‌كند، علاقه فرد را به تحصيل افزايش مي‌دهد، اعتماد به نفس را در فرد به وجود مي‌آورد، سرعت خواندن را چند برابر مي‌كند و تمركز حواس را افزايش مي‌دهد‌. در واقع تعيين و مشخص نمودن هدف، محرك و انگيزه‌اي است تا بتوان به كمك آن تمركز حواس را حفظ نموده و از اين طريق مطالب و دانستنيها را فرا گرفت و يادگيري را تحكيم بخشيد.
3. تعيين زمان و مكان مطالعه:
يكي از راه‌هاي برقراري تمركز حواس اين است كه مطالعه در آن ساعت از روز انجام گيرد كه براي فرد مناسبتر است. اما تعيين مناسبترين زمان براي مطالعه كاري دشوار است و به عادات فردي بستگي دارد. برخي افراد عادت دارند تا نيمه‌هاي شب بيدار بمانند و با استفاده از سكوت و آرامش شبانه با خيالي راحت و آسوده مطالعه كنند برخي ديگر عادت دارند شب زود بخوابند و صبح زود از خواب بيدار شوند و به مطالعه بپردازند. با اين توصيف تعيين زمان و مقدار مطالعه باعث آگاهي از تمام زمينه مطالعه، برقراري تمركز حواس، عدم سردرگمي، جلوگيري از اتلاف وقت و انرژي و فهم بهتر مطالب مي‌شود. والتر پارك به نقل از اردبيلي (1377) يكي از متخصصين مهارتي مطالعه دروس دانشگاهي در كتاب خود به نام « چگونه درس بخوانيم؟» چنين مي‌نويسد:
( موفقيت يا عدم موفقيت شما در تحصيلات دانشگاهي، مستقيماً به اين امر بستگي دارد كه چگونه از وقت خود استفاده مي‌كنيد؟ موفقيت در دانشگاه و البته در مقاطع تحصيلي پايين‌تر نيز بستگي به استفاده اشتباه از زمان دارد.)
محيط آشناي يك اتاق مشخص، در حين مطالعه موجب انصراف كمتر و تمركز بيشتر حواس مي‌شود، زيرا لوزم آن اتاق هر روز پيش چشم شما است و كمتر توجهتان را به خود جلب مي‌كند‌. به علاوه اگر هر روز به وقت مطالعه در اتاق معيني بوديد كم كم ذهنتان عادت مي‌كند كه به محض رسيدن به آن اتاق آماده تمركز حواس و فراگيري شود. بنابراين ثابت بودن مكان مطالعه و مشخص بودن آن به علت دسترسي به آن و فراهم بودن وسايل مورد نياز از قبيل كتب درسي، دفاتر، كتاب لغت، خط كش، قلم و نظاير آن جهت مطالعه موجب تمركز حواس بيشتر و آمادگي ذهني هنگام مطالعه مي‌شود. پس يكي از بهترين راه‌هاي برقراري تمركز، اختصاص دادن يك اتاق مجهز به آنچه لازم داريد، در موقع مطالعه است. اين اتاق خيلي زود مناسب تمركز و يادگيريتان شده و كار شما را به طور خودكار راحت‌تر مي‌كند و بعد برايتان يك عادت مفيد مي‌شود.
براي داشتن تمركز به هنگام مطالعه ابتدا بايد خود را از دنياي خارج جدا كنيد و محيط مناسبي براي مطالعه برگزينيد‌. چنين محيطي بايد آرام، روشن و داراي هواي مناسب باشد. هيچ چيز به ‌اندازه سر و صدا، خسته كننده و مانع تمركز حواس نيست. ايجاد محيط كار مناسب، به دليل ايجاد آرامش و شرايط مناسب اهميت دارد و زمينه‌اي است براي تمركز و دقت
4. يادبگير كه بگويي «نه:
زمانيكه تصميم گرفتيد بايد مطالعه كنيد اما دوستان يا هم اتاقي‌هاي شما در خواست مي‌كنند كه دور هم جمع شويد ؛ هنر گفتن «نه» را در خود تقويت كنيد‌. اگر اين اراده در شما ضعيف است، مي‌توانيد روي در اتاق مطالعه خود بنويسيد « مزاحم نشويد» اگر موفق نشديد مي‌توانيد كارهاي ديگري انجام دهيد كه نشان دهد شما دوست نداريد كه كسي باعث از هم گسيختن افكار شما شود.
5. ترك افكار منفي و داشتن افكار مثبت:
مطالعه عميق و يادگيري ثمر بخش وقتي حاصل مي‌شود كه فرد تصور مثبتي از خود داشته باشد و به خود اعتماد كند‌. زيرا اعتماد به خود در موفقيت مؤثر است و مهارت را بيشتر و نيرو را افزايش داده و مغز را سالمتر مي‌كند‌. وقتي مي‌خواهيد كاري انجام دهيد از گفتن كلماتي همانند: نمي‌خواهم، نمي‌دانم، نمي‌توانم بپرهيزيد. جمله « اين كار محال» است را از دفتر زندگي خود خط بزنيد، ترس و بدگماني و بي‌ارادگي را از ذهن خود دور كنيد‌. هرگز به خويشتن اجازه ندهيد كه هيجانات و افكار منفي، شما را در خود غرق سازد و تمركز حواس شما را مختل كند. اعتماد به نفس داشته باشيد و پيوسته به نزد خود تكرار كنيد كه قادر به انجام كار هستم، مي‌توانم انجام دهم و بايد انجام دهم‌. بدين طريق تفكر مثبت را در خود پرورش دهيد.
قوي بودن اعتماد به نفس احساس شعف و شادي را در شما بوجود مي‌آورد و در حالت شادماني از تمركز حواس خوبي برخورداريد. بهتر فكر مي‌كنيد، بهتر مطالعه مي‌كنيد و نتيجه كارتان بهتر مي‌شود. چنانچه مرتضوي زاده (1379) به نقل از مارگارت كوربت در پايان نامه خود مي‌نويسد « انسان در بحر انديشه‌هاي خوشايند حافظه بهتري پيدا مي‌كند و ذهن در حالت آرامي قرار مي‌گيرد و ميل به يادگيري را در خود بوجود مي‌آورد» لذا خود پنداري مثبت مهمترين كمك براي تمركز و يادگيري است. اگر بتوانيم تصورات غلط و منفي را از ذهن خود دور نموده و تصورات مثبت را جايگزين كنيم، مي‌توانيم علاقه به مطالعه و يادگيري را در خود ايجاد كنيم چرا كه علاقه به مطالعه شرط اصلي و اساسي ايجاد تمركز حواس به هنگام مطالعه است. آلفرد آدلر روانشناس مشهور، در دوره جواني در درس رياضي بسيار ضعيف بود.
معلمش اين موضوع را با والدينش در ميان گذاشت آنها باور كردند كه آدلر در درس رياضي ضعيف است، آدلر هم اين موضوع را پذيرفته بود‌. يكي از روزها كه معلم مسئله‌اي را روي تخته نوشته بود و شاگردان كلاس از حل مسئله عاجز مانده بودند، آدلر جواب مسئله را پيدا كرد، پاي تخته رفت و در ميان حيرت همگان مسئله را حل كرد‌. او پس از آن فهميد كه توانايي درك و فهم مطالب درس رياضي را دارد، استعدادش را باور كرد، تصورات مثبت را جايگزين تصورات منفي كرد و از آن به بعد يكي از دانش‌آموزان ممتاز درس رياضي شد.
6. طرح سئوال:
طرح سئوال يكي از شيوه‌هاي مطالعه دقيق و فعالانه است كه در تمام اوقات مطالعه، مفيد است. طرح سئوال پيش از مطالعه دقيق، فرد را وادار مي‌كند تا به طور فعالانه و با تمركز و دقت كافي و با انگيزه و علاقه به مطالعه بپردازد‌. طرح سئوال هنگام مطالعه يكي از روشهايي است كه خواننده را فعال و به طور عمیقي او را درگير مطالعه مي‌كند و سبب برانگيختن جديت و تلاش وي به هنگام مطالعه مي‌شود و فرد براي يافتن پاسخ به سئوالات بايستي تمركز حواس خود را حفظ نمايد، زيرا در هنگام مطالعه، نمي‌توان بدون تمركز پاسخ سئوالات را پيدا كرد. بعد از خواندن مطالب با طرح سئوال مي‌توان ميزان فراگيري خود را ارزشيابي نموده و به نقاط قوت و ضعف خود پي برد و سبب ايجاد نظر انتقادي نسبت به مطالب در فرد مي‌شود. خواننده در مطالعات بعدي براي از بين بردن نقاط ضعف خود با دقت و تمركز بيشتري مطالعه مي‌كند.
7. آگاهي از شيوه‌هاي صحيح مطالعه و يادگيري:
برخي از والدين به طور مدام به فرزندان خود مي‌گويند درس بخوانيد، مطالعه كنيد، ولي هرگز نمي‌گويند چگونه مطالعه كنيد و روشهاي صحيح مطالعه را نمي‌دانند بنابراين آگاهي از شيوه‌هاي صحيح مطالعه و يادگيري چون: تند خواني، عبارت خواني، خواندن اجمالي، خواندن تجسمي، و. .. به خواننده كمك مي‌كند تا تمركز حواس خود را هنگام مطالعه حفظ نمايند.
تند خواني:
تند خواني باعث توجه و تمركز بيشتر و فهميدن مطالب و در نتيجه باعث يادگيري بهتر مي‌شود‌. فكر و ذهن ما قادر است هزاران كلمه را در دقيقه از خود عبور دهد ولي اگر سرعت مطالعه ما پائين باشد، ذهن وقت اضافي مي‌آورد و ناچار به اين شاخه وآن شاخه مي‌پرد و در نتيجه حواس‌پرتي ايجاد مي‌شود‌. اما مطالعه سريع و يا تندخواني فرصت جولان به ذهن نمي‌دهد و سبب برقراري تمركز حواس هنگام مطالعه مي‌شود.
عبارت خواني:
عبارت خواني يعني خواندن عبارات و جملات به عوض خواندن كلمات‌. عبارات خواني به نوع ديگري به تمركز حواس كمك مي‌كند‌. از اين طريق خواننده بايد با سرعتي كه نزديك به سرعت انديشيدن اوست‌. بخواند، اگر سرعت آنقدر كم باشد كه ذهن از حالت فعال بودن باز بماند، احساس دلزدگي ايجاد مي‌شود و چيزهاي ديگري ذهن فرد را مشغول مي‌كند و از روند مطالعه خارج مي‌شود‌. بنا براين اگر سرعت خواندن با سرعت انديشيدن هماهنگ باشد باعث افزايش تمركز حواس مي‌شود.
خواندن اجمالي:
روش خواندن اجمالي مبتني است بر يك نمونه‌گيري سريع از نكات اساسي و صرفه نظر كردن از جزئيات، در اين روش خواننده مطالب را سازمان بندي مي‌كند، آنگاه هدف از مطالعه خود را مشخص نموده و مقدار زمان مطالعه و ميزان دشواري كتاب را تخمين مي‌زند و سپس از طريق سئوال كردن و كنجكاوي، علاقه، دقت و تمركز حواس فرد، افزايش مي‌یابد.
خواندن تجسسي:
منظور از روش تجسسي طرح انواع سئوالات جزئي و كلي و مطالعه عميق و اثر بخش در جهت دست يافتن به پاسخ اين سئوالات است. .. كسي كه به دنبال چيزي مي‌گردد به احتمال بيشتري آن چيز را پيدا مي‌كند لذا هدف خواندن تجسسي افزايش دامنه تمركز و درك عميق‌تر معاني است‌. به همين دليل خواندن خواندن تجسسي تمركز حواس و علاقه فرد را افزايش مي‌دهد و به او كمك مي‌كند تا مطالب دشوار را تجزيه و تحليل نموده و آنها را بهتر بفهمد.
فهميدن مطالب موجب تحكيم آنها در حافظه مي‌شود پس خواندن تجسسي براي غلبه بر تنبلي، حالت كسلي، پرتي حواس، از طريق تحريك حس كنجكاوي و شركت فعالانه در مطالعه به كار مي‌رود.
8. جديت در مطالعه:
به محض نشستن پشت ميز مطالعه خواندن را با جديت شروع كنيد، چرا كه اگر سريع مشغول به كار مطالعه شويد، تمركز حواس زود به دست مي‌آيد « اين ضرب المثل چيني را به ياد داشته باشيد كه: فتح ستارگاني كه هزاران فرسنگ از ما دور هستند با برداشتن قدم اول امكان پذير است» شك و ترديد حاصلي جز حواس‌پرتي يا انحراف حواس و تسليم به تخيلات واهي ندارد، اجازه ندهيد چيزي جز مطالعه ذهن شما را مشغول كند.
با خود تصميم بگيريد تا مقدار زماني را براي مطالعه مشخص كنيد و خود را به مدت زماني خاص محدود كنيد‌. در اين زمان از مطالعه دست نكشيد، به مطالعه ادامه دهيد، اما زمان مطالعه را طولاني نكنيد. بيهوده وسواس به خرج ندهيد، بهانه تراشي نكنيد به خود تلقين كنيد كه فرد با اراده‌اي هستيد و مي‌توانيد هر درسي را به خوبي ياد بگيريد. جدي باشيد و با علاقه و انگيزه مطالعه كنيد تا هنگام مطالعه دچار حواس‌پرتي نشويد.
9. استفاده از راهنما:
يكي از شيوه‌هاي برقراري تمركز حواس، استفاده از يك راهنما نظير: انگشت سبابه، مداد و. .. به هنگام مطالعه است‌. زيرا استفاده از يك راهنما هنگام مطالعه باعث تمركز حواس بهتر، افزايش سرعت مطالعه، عادت به روان خواندن، جلوگيري از برگشت دوباره خواني و اتلاف وقت و جلوگيري از خستگي چشم و ذهن مي‌شود.
10. خط كشيدن زير مطالب مهم:
استفاده از اين روش يكي از شايعترين راهبردي است كه اغلب دانش‌آموزان و دانشجويان از آن استفاده مي‌كنند. مرتضوي زاده (1379) در تحقيقي نشان داد « كه شايعترين شيوه به كار رفته از سوي دانش‌آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه استان كهگلويه و بوير احمد اين بود كه اظهار نمودند هنگام مطالعه زير مطالب مهم خط كشيده و نكات مهم را برجسته مي‌سازند»‌. لذا هنگام مطالعه بايد با استفاده از يك مداد، ايده‌ها و مطالب مهم و اساسي را علامتگذاري نموده. زيرا براي مشخص نمودن ايده‌ها و مطالب مهم و اساسي و خط كشيدن زير آنها لازم است با نمركز حواس و دقت خاصي به مطالعه مشغول شد. پس خط كشيدن زير مطالب مهم باعث برقراري تمركز حواس و جلوگيري از حواس‌پرتي مي‌شود.
11. ياداشت برداري هنگام مطالعه:
ياداشت برداري نوعي تكرار درس است كه هم سبب تمركز حواس و هم موجب بيشتر به خاطر سپردن مطالب مي‌شود‌. ياداشت برداري خوب، كاري جدي و فعال است كه با انديشيدن ملازمه دارد، لذا براي ياداشت برداري بايد هنگام مطالعه فعال بود و لازمه فعال بودن، داشتن تمركز حواس است و براي برقراري تمركز حواس جهت نوشتن، هماهنگي چشم و مغز به منزله نوعي يادگيري تجسمي چند بعدي با قدرتي بي نظير است كه تمركز حواس را تقويت نموده و فهم مطالب و سرعت يادگيري را افزايش مي‌دهد.
پيشنهادات:
1. سعي كنيد با ايجاد انگيزه‌هاي نيرومند و در نظر گرفتن اهدافي كه برايتان مهم و جالب توجه است نسبت به مطالعه در خود شوق و علاقه ايجاد كنيد. زيرا علاقه داشتن نسبت به موضوعي سبب تمركز حواس در هنگام مطالعه آن موضوع مي‌شود.
2. موقعيتهايي كه نمي‌توانيد در آنها تمركز حواس داشته باشيد، تجزيه و تحليل كنيد، احساسات خود را مورد برسي قرار دهيد و بدانيد كه چه عواملي افكار شما را دگرگون مي‌كنند. افكار منفي و بيمارگونه را از خود دور كنيد و هر موقعيت را تا حدي كه مي‌توانيد به طور منطقي تعبير و تفسير كنيد.
3. موضوعهاي مطالعاتي خود را تقسيم بندي كنيد يعني هر موضوعي را كه مي‌خواهيد مطالعه كنيد، آن را به قسمتهاي كوچكتر تقسيم كرده و به تدريج در زمانهاي مختلفي آنها را مطالعه كنيد.
4. هر وقت مصمم شديد مطالعه كنيد يا كار ديگري انجام دهيد، بكوشيد بر عزم خود پا بر جا باشيد تا آن كار را به اتمام برسانيد.
5. زمانهاي مطالعه خود را با فعاليتهاي متنوع تقسيم نمائيد تا اينكه بتوانيد تمركز حواس خود را براي مدت زمان طولاني‌تري حفظ كنيد و مطالعه را در آن ساعت از روز انجام دهيد كه براي شما مناسب‌تر است.
6. استفاده از يك استراحت كوتاه در هر ساعت، انرژي لازم براي حفظ تمركز حواس را براي مدت زماني طولاني‌تري در اختيار فرد مي‌گذارد.
7. هركاري به جاي خويش نيكوست پس برنامه مطالعاتي داشته باشيد و براي هر كاري وقت به خصوص تعيين كنيد.
8. با آگاهي از فنون مطالعه‌ و بكارگيري آنها در هنگام مطالعه در خود ايجاد تمركز كنيد زيرا كاربرد فنوني كه خواننده را در عمل مطالعه فعال مي‌سازد، كليد اساسي ايجاد تمركز است.
9. به جاي اينكه بكوشيد دنياي خارج را تغيير دهيد، خود را تغيير دهيد و لازم نيست كه ديگران و يا رفتار آنها را مطابق دلخواه خويش تغيير دهید.
10. چند برگ كاغذ روي ميز مطالعه خود داشته باشيد و مواردي از افكار منحرف كننده و مزاحم را ياداشت كنيد و بعد از مطالعه نسبت به حل آنها در حد امكان اقدام نمائيد.
11. ممكن است حواس‌پرتي شما ناشي از گرسنگي و تشنگي شديد، بي خوابي، خستگي، و يا علت يا علل دروني ديگري باشد، در چنين موقعيتي هرگز مطالعه نكنيد.
12. هنگام مطالعه لباس راحتي به تن كنيد، لباسي كه نه بسيار زبر باشد نه بسيار نرم، نه بسيار گشاد باشد نه بسيار تنگ‌.
13. مطالعه در حالتهايي نظير دراز كشيدن، به پشت خوابيدن، در حال راه رفتن، تكيه زدن به ديوار و امثال اينها مفيد نمي‌باشد. زيرا در چنين موقعيتهايي نمي‌توان تمركز حواس خود را حفظ نمود، بنا براين هنگام مطالعه سعي شود خم شدن كمر عادت نشود و فاصله كتاب تا چشم سي سانتيمتر باشد.
14. محركهاي محيطي از قبيل صداي راديو، تلوزيون، تلفن، و.. . كه باعث حواس‌پرتي شما مي‌شوند از موقعيت مطالعه خود حذف كنيد.
15. بهترين وضعيت براي درس خواندن نشستن پشت ميز مطالعه مي‌باشد و بدترين وضعيت درازكش مي‌باشد چرا كه در اين وضعيت، فرد سريع از حال و هواي مطالعه خارج مي‌شود و تمركز حواس خود را از دست مي‌دهد.
16. محل مطالعه بايد از هر نظر مانند نور، دما، درجه، حرارت و. .. مناسب باشد.
17. انگيزه بسيار بالايي براي مطالعه داشته باشيد زيرا افرادي كه داراي انگيزه بسيار بالايي هستند مي‌توانند تمركز حواس خود را براي چندين ساعت حفظ كنند.